Stan zapalny w jamie ustnej często bywa lekceważony. Tymczasem najnowsze odkrycia medyczne pokazują, że jego konsekwencje mogą być znacznie poważniejsze. Należą do nich choroby serca, a nawet nowotwory. Zrozumienie tego związku rzuca nowe światło na znaczenie profilaktyki stomatologicznej.
Choroby dziąseł mają wpływ na organizm
Badania naukowe jednoznacznie potwierdzają, że choroby dziąseł mogą prowadzić do rozwoju chorób serca i niektórych nowotworów. Długotrwały stan zapalny w jamie ustnej umożliwia bakteriom i produkowanym przez nie toksynom przedostawanie się do krwiobiegu. Ten proces inicjuje ogólnoustrojową reakcję zapalną, która stanowi istotny czynnik ryzyka dla schorzeń układu sercowo-naczyniowego oraz procesów nowotworowych. Statystyki są alarmujące – szacuje się, że u osób z chorobami przyzębia ryzyko zawału serca może być zwiększone nawet o 30%. Warto zgłębić ten temat, aby zrozumieć, jak ważna jest profilaktyka zdrowia jamy ustnej.
Choroby dziąseł – czym są i jak powstają?
Choroby przyzębia to stany zapalne tkanek otaczających zęby. Pierwszym, w pełni odwracalnym etapem, jest zapalenie dziąseł. Charakteryzuje się ono zaczerwienieniem, obrzękiem oraz krwawieniem dziąseł, najczęściej podczas szczotkowania. Główną przyczyną jest nagromadzenie płytki bakteryjnej na powierzchni zębów wzdłuż linii dziąseł. Jeśli płytka nie jest regularnie usuwana, prowadzi do przewlekłej reakcji zapalnej. Na tym etapie odpowiednia higiena i profesjonalne czyszczenie w gabinecie stomatologicznym mogą całkowicie cofnąć zmiany i przywrócić zdrowie dziąseł bez trwałych uszkodzeń.
Nieleczone zapalenie dziąseł może przekształcić się w zapalenie przyzębia, czyli periodontitis. Jest to zaawansowana i nieodwracalna forma choroby, która prowadzi do zniszczenia struktur podtrzymujących ząb, w tym kości wyrostka zębodołowego i więzadeł. W odpowiedzi na chroniczną obecność bakterii organizm uruchamia procesy immunologiczne, które paradoksalnie niszczą własne tkanki. Prowadzi to do powstawania kieszonek przyzębnych, odsłaniania szyjek zębowych, zwiększenia ruchomości zębów, a w ostateczności do ich utraty. Leczenie zapalenia przyzębia jest znacznie bardziej skomplikowane i ma na celu zatrzymanie postępu choroby.
Najgroźniejsze bakterie odpowiedzialne za choroby przyzębia
Głównym patogenem odpowiedzialnym za rozwój zapalenia przyzębia jest bakteria Porphyromonas gingivalis. W procesie chorobowym nie działa w pojedynkę. Współpracuje z innymi groźnymi bakteriami, tworząc patogenny kompleks. Do najważniejszych należą Tannerella forsythia oraz Treponema denticola. Te trzy gatunki tworzą tzw. kompleks czerwony, który jest silnie powiązany z zaawansowanymi postaciami periodontitis. Istotną rolę odgrywa również Fusobacterium nucleatum, która działa jak most, łącząc wczesne i późne gatunki bakterii kolonizujące płytkę nazębną, co sprzyja tworzeniu dojrzałego, złożonego biofilmu. Ta synergia bakteryjna potęguje stan zapalny i destrukcję tkanek.
Jak choroby dziąseł wpływają na serce?
Związek między chorobami przyzębia a schorzeniami układu sercowo-naczyniowego został udowodniony w licznych badaniach epidemiologicznych. Analizy te wskazują, że osoby cierpiące na periodontitis mają od 18% do nawet 34% wyższe ryzyko rozwoju chorób serca w porównaniu do osób ze zdrowymi dziąsłami. Skalę problemu obrazują obszerne meta-analizy. Potwierdziły one, że przewlekły stan zapalny w jamie ustnej jest niezależnym czynnikiem ryzyka, podobnie jak nadciśnienie tętnicze, wysoki poziom cholesterolu czy palenie papierosów.
Mechanizmy biologiczne łączące jamę ustną z układem krążenia
Jednym z istotnych mechanizmów łączących choroby dziąseł z chorobami serca jest bezpośrednie przedostawanie się bakterii do krwiobiegu. Uszkodzona, krwawiąca tkanka dziąseł stanowi otwartą bramę dla patogenów. Podczas codziennych czynności, takich jak żucie, szczotkowanie zębów czy nitkowanie, bakterie są wtłaczane do naczyń krwionośnych, wywołując stan przejściowej bakteriemii. Te drobnoustroje, w tym Porphyromonas gingivalis, mogą następnie podróżować po całym organizmie i osiedlać się w odległych miejscach, na przykład w blaszkach miażdżycowych w tętnicach wieńcowych.
Drugi ważny mechanizm opiera się na ogólnoustrojowej odpowiedzi zapalnej. Przewlekłe zapalenie przyzębia powoduje stałą produkcję i uwalnianie do krwiobiegu mediatorów zapalnych. Prowadzi to do podwyższenia poziomu markerów stanu zapalnego w organizmie, zwłaszcza białka C-reaktywnego (CRP), które jest znanym i niezależnym wskaźnikiem ryzyka sercowo-naczyniowego. Utrzymujący się wysoki poziom CRP sprzyja rozwojowi i destabilizacji blaszek miażdżycowych, co bezpośrednio zwiększa ryzyko zawału serca i udaru mózgu.
Konkretne zagrożenia kardiologiczne związane z chorobami dziąseł
Najpoważniejszym zagrożeniem jest znacząco podwyższone ryzyko zawału mięśnia sercowego. Badania wskazują, że u pacjentów z zaawansowaną chorobą przyzębia ryzyko to może być nawet 2,7-krotnie wyższe. Bakterie pochodzące z jamy ustnej, takie jak P. gingivalis, zostały wykryte bezpośrednio w blaszkach miażdżycowych. Przyczyniają się one do nasilenia stanu zapalnego w obrębie tętnic, co może prowadzić do pęknięcia blaszki i powstania zakrzepu blokującego przepływ krwi do serca. Jest to bezpośredni mechanizm prowadzący do ostrego incydentu wieńcowego.
Choroby dziąseł zwiększają również ryzyko innych poważnych problemów kardiologicznych:
- przewlekły stan zapalny i obecność bakterii w krwiobiegu sprzyjają sztywnieniu naczyń krwionośnych, co może prowadzić do rozwoju lub pogorszenia nadciśnienia tętniczego;
- mechanizmy naczyniowe podobne do tych w chorobie wieńcowej zwiększają także ryzyko udaru niedokrwiennego mózgu;
- najnowsze odkrycia wskazują również na możliwy związek bakterii przyzębia, zwłaszcza P. gingivalis, z występowaniem migotania przedsionków oraz długoterminowym rozwojem niewydolności serca.
Związek chorób dziąseł z rozwojem nowotworów
Dowody na związek chorób przyzębia z nowotworami pochodzą z wielu dużych badań kohortowych. Takie wnioski płyną między innymi z wielkiego koreańskiego badania, które objęło ponad 700 tysięcy uczestników i wykazało ogólny wzrost ryzyka nowotworów u osób z chorobami dziąseł, przy czym ryzyko to było znacznie wyższe dla konkretnych typów raka.
Szczególnie narażone mogą być określone grupy demograficzne. Badanie przeprowadzone przez American Cancer Research, skupiające się na kobietach po menopauzie, ujawniło, że te z chorobami przyzębia w wywiadzie miały o 14% wyższe ryzyko rozwoju jakiegokolwiek nowotworu. Co istotne, ryzyko to pozostawało podwyższone nawet u kobiet, które nigdy nie paliły papierosów. To pokazuje, że choroba przyzębia jest niezależnym czynnikiem ryzyka, a jej negatywny wpływ na organizm nie ogranicza się jedynie do osób z innymi obciążeniami, takimi jak nałóg tytoniowy.
Potencjalne mechanizmy powstawania nowotworów
Głównym mechanizmem łączącym choroby dziąseł z rakiem jest przewlekły, ogólnoustrojowy stan zapalny. Utrzymujący się stan zapalny w organizmie, napędzany przez periodontitis, tworzy środowisko sprzyjające inicjacji i progresji nowotworów. Mediatory zapalne mogą stymulować wzrost komórek, namnażanie naczyń krwionośnych (angiogenezę) odżywiających guz oraz hamować apoptozę, czyli zaprogramowaną śmierć komórek nowotworowych.
Innym mechanizmem jest bezpośrednie działanie onkogenne niektórych bakterii. Najlepiej zbadanym przykładem jest Fusobacterium nucleatum, której obecność stwierdzono w guzach raka jelita grubego. Posiada ona zdolność do wiązania się z komórkami nabłonka jelitowego i promowania ich niekontrolowanego wzrostu.
Profilaktyka – jak skutecznie chronić zdrowie?
Podstawą profilaktyki chorób dziąseł, a co za tym idzie, chorób serca i nowotworów, jest skrupulatna codzienna higiena jamy ustnej. Najważniejszym elementem jest szczotkowanie zębów co najmniej dwa razy dziennie, a najlepiej po każdym posiłku, przez minimum dwie minuty. Kluczowa jest technika – należy stosować ruchy wymiatające, ustawiając szczoteczkę pod kątem 45 stopni do linii dziąseł, aby skutecznie usuwać płytkę bakteryjną z powierzchni zębów oraz z okolicy przydziąsłowej. Używanie pasty z fluorem dodatkowo wzmacnia szkliwo i chroni przed próchnicą, która również jest źródłem bakterii.
Samo szczotkowanie nie jest wystarczające, ponieważ nie dociera do przestrzeni międzyzębowych, gdzie gromadzi się około 40% płytki nazębnej. Dlatego nieodłącznym elementem codziennej higieny musi być nitkowanie zębów lub używanie szczoteczek międzyzębowych. Czynność tę należy wykonywać przynajmniej raz dziennie, najlepiej wieczorem. Jako uzupełnienie można stosować antybakteryjne płyny do płukania jamy ustnej, które redukują ilość bakterii, oraz irygatory wodne, które pomagają w usuwaniu resztek pokarmowych i masują dziąsła, poprawiając ich ukrwienie.
Regularna opieka stomatologiczna i zdrowy styl życia
Nawet najlepsza higiena domowa nie zastąpi profesjonalnej opieki stomatologicznej. Regularne wizyty kontrolne, odbywane co najmniej raz na sześć miesięcy, pozwalają na wczesne wykrycie niepokojących objawów i podjęcie leczenia, zanim choroba się rozwinie. Podczas takiej wizyty stomatolog może przeprowadzić profesjonalne czyszczenie zębów, czyli skaling i piaskowanie. Zabiegi te usuwają kamień nazębny, którego nie da się usunąć domowymi sposobami, a który jest głównym czynnikiem podtrzymującym stan zapalny dziąseł.
Zdrowie jamy ustnej jest nierozerwalnie związane z ogólnym stylem życia. Absolutnie kluczowe jest zaprzestanie palenia papierosów, ponieważ nałóg ten jest jednym z głównych czynników ryzyka ciężkich postaci periodontitis i nowotworów jamy ustnej. Równie ważna jest zbilansowana dieta, bogata w witaminy (szczególnie C i D) oraz antyoksydanty, a uboga w cukry proste, które stanowią pożywkę dla bakterii.
Źródła:
- M. Szulc, M. Radwan-Oczko, Rola Porphyromonas gingivalis w miażdżycy tętnic, [w:] „Kardiochirurgia i Torakochirurgia Polska”, 2012, t. 1, s. 100–105 (dostęp online)
- https://www.mp.pl/pacjent/stomatologia/choroby-i-leczenie-przyzebia/127744,zapalenia-przyzebia
- https://www.termedia.pl/wartowiedziec/Ukryte-infekcje-zebow-moga-zwiekszac-ryzyko-chorob-serca,23160.html
- https://journals.viamedica.pl/choroby_serca_i_naczyn/article/viewFile/12043/9921
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9906023/
- https://zdrowie.pap.pl/fakty-i-mity/byc-zdrowym/problemy-z-dziaslami-moga-zwiekszac-ryzyko-zawalu
- https://podyplomie.pl/stomatologia/17102,bakterie-z-przyzebia-wplywaja-na-uklad-odpornosciowy
- https://nauka.uj.edu.pl/aktualnosci/-/journal_content/56_INSTANCE_Sz8leL0jYQen/74541952/145248691
- https://pulsmedycyny.pl/medycyna/kardiologia/choroby-dziasel-moga-byc-czynnikiem-ryzyka-migotania-przedsionkow-badanie/
- https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news,27940,kolejne-dowody-na-zwiazek-choroby-dziasel-z-ryzykiem-raka.html
- https://pl.dental-tribune.com/news/kolejne-dowody-na-zwiazek-choroby-dziasel-z-ryzykiem-raka/
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9445882/
- https://aacrjournals.org/cebp/article/26/8/1255/282945/Periodontal-Disease-and-Incident-Cancer-Risk-among
- https://pl.dental-tribune.com/news/bakteria-fusobacterium-nucleatum-pobudza-rozwoj-nowotworow-jelita-grubego/
- https://gazetalekarska.pl/problemy-z-zebami-a-choroby-serca-udar-rak-lista-jest-dluga/
W Centrum Estetique odmieniamy uśmiechy naszych Pacjentów, przywracając im dzięki temu pewność siebie. Na pierwszym miejscu zawsze stawiamy ich zdrowie, a najlepszą nagrodą jest satysfakcja ze skutecznego leczenia. Oferujemy pełną opiekę stomatologiczną i możliwość konsultacji problemu ze specjalistami z wielu dziedzin.
Protetyka, implantoprotetyka, projektowanie cyfrowe